16 juli 2009
God is helemaal niet zielig
Geplaatst door bart in: evolutie
Gisteren stond in Trouw een opiniestuk van ondergetekende, als reactie op dit artikel (onsamenhangendheid-alert!).
Voor wie het toevallig even gemist had, of graag het originele, niet-ingekorte stuk wil lezen, dat staat hieronder.
Theoloog Ad Prosman ziet weinig in een harmonie tussen geloof en evolutie. Hij zal echter wel moeten, betoogt Bart Braun.
Ik zou niet graag met Ad Prosman willen ruilen. Zijn stuk geeft blijk van een hevige interne worsteling. Zo hevig, dat niet goed is op te maken wat hij nou eigenlijk wil zeggen.
De evolutietheorie botst met zijn geloof. Dat komt wel vaker voor.
Er zijn in principe vier manieren om daar mee om te gaan. De eerste is vasthouden aan keihard, nose to the grindstone creationisme. De wetenschappers hebben het gewoon mis, wat in de Bijbel staat is de letterlijke waarheid, klaar. Voor de meeste mensen is dit een onwenselijke optie, al was het maar omdat de Bijbel zichzelf soms tegenspreekt. Schiep God man en vrouw tegelijk, zoals in Genesis 1.26? Of toch dat verhaal met die rib, uit Genesis 2.20? En waar heeft een almachtige schepper die rib voor nodig?
Deze aanpak is tragisch, want het probeert de wetenschap op haar eigen terrein te bestrijden, en verliest. Priesters die riepen dat God dinosaurusbotten schiep om ons vertrouwen te testen, of die weigeren door de telescoop van Galilei te kijken, wekken nu nog slechts hoongelach.
Hun navolgers roepen ‘God bestaat, want het zweepstaartje van bacteriën is onreduceerbaar complex’. Dat is denigrerend voor wetenschappers, het is denigrerend voor zichzelf als de wetenschappers er vervolgens toch in slagen om de complexiteit van het zweepstaartje te verklaren, en het is denigrerend om aan te nemen dat God bewijzen voor zichzelf als paaseieren verstopt in Zijn schepping. Zelfs Prosman heeft deze optie niet nodig. Hij hoeft niet vast te houden aan zes dagen van 24 uur, schrijft hij.
Optie twee: van je geloof afvallen. Darwin deed dat uiteindelijk. Daar is niets mis mee; atheïsten kunnen net zo goed als gelovigen een goed en bevredigend leven lijden. Voor Prosman, en veel andere Trouw-lezers, is het echter geen optie.
De derde mogelijkheid is heel erg in de war raken. Dat is wat Prosman doet, in navolging van Nietzsche. Hij houdt krampachtig vast aan het feit dat er ‘een begin’ was, want dat is iets waarover Bijbel en wetenschap het in elk geval eens zijn. Dat de opvattingen over dat begin nogal verschillen, maakt hem blijkbaar niet uit.
Maar wat is er toch mis met harmonie tussen wetenschap en geloof? Er zijn miljoenen christenen die God en Darwin kunnen combineren, maar Prosman hoort daar niet bij. ‘God die geen Schepper meer mag zijn is een zielige God.’
God is helemaal niet zielig. En Hij hoeft ook geen medelijden te hebben met mensen als Prosman, die zichzelf in een auto zonder stuur zetten en dan gaan klagen als er bochten in de weg zitten.
Het hele punt is dat de wetenschap een manier van probleembenadering is, die ontzettend goed werkt als het gaat over de fysieke wereld. En als de wetenschappelijke aanpak leidt tot ontdekkingen die niet kloppen met wat er in de Bijbel staat, dan heeft de Bijbel een probleem.
Er staan meerdere passages in het Nieuwe Testament over voorwerpen die vanaf de hele aarde te zien zijn. Dat kan niet, want de aarde is een bol. We hebben de foto’s gezien, discussie gesloten. De meeste christenen weten dit feit prima met hun geloof te combineren.
Alle weigeringen om door telescopen te kijken ten spijt, is gebleken dat diezelfde aarde ook niet het middelpunt van het heelal is. Dit houdt gelovigen niet uit hun slaap, al zal een enkeling zich afvragen waarom er zo ontzettend veel universum nodig was als het speciaal voor òns gemaakt zou zijn.
En dan is er Darwin. Honderdvijftig jaar na The Origin of the Species staat zijn theorie nog steeds als een huis, en lijkt het er toch echt op dat de biodiversiteit op aarde zichzelf heeft geschapen. Prosman kan het niet echt verkroppen: ‘Maar er is geen doel. Alles ontwikkelt zich volgens de wetten van de natuur en tegelijk is alles toeval.’
Hij gaat hierbij voorbij aan zijn eigen vakgebied, de theologie. Wetenschap is namelijk alleen maar goed in het bestuderen van dingen de dingen je ook kùnt bestuderen. De rest, de metafysica, behoort toe aan Prosman en de zijnen. Is er leven na de dood? Bestaat God? Zo ja, wil Hij iets van ons, en wat dan? Het zijn vragen waarop de wetenschap geen antwoord heeft.
Nou ja, de God die een paar duizend jaar geleden een platte aarde schiep in het midden van het universum, met alle planten en beesten kant en klaar erop, die bestaat niet. Get over it. Maar dat maakt Hem toch niet zielig? Er is overigens nog steeds een scheppende god denkbaar. Een God die een Oerknal veroorzaakte, met alle natuurconstanten en wetmatigheden zodanig afgesteld dat die wel tot het ontstaan van de mens moesten leiden is toch iets prachtigs om in te geloven?
Of niet. Prosman lijkt in elk geval niet overtuigd: ‘Je schaart je achter het evolutiedenken, en plakt God daaraan vast. Wat is de winst van zo’n opvatting?’, schrijft hij. De winst is dat je wereldbeeld beter overeenkomt met de werkelijkheid. Maar Prosmans fout zit hem in het gebruik van ‘vastplakken.’ Alsof een kapitein wordt ‘vastgeplakt’ aan zijn schip. Alsof Prosman zelf ook gelooft dat de fysica belangrijker zijn dan de metafysica. Als zelfs diepgelovige theologen dat vinden, is dat inderdaad een beetje zielig. Voor hen dan, niet voor god.
Advertentie
7 reacties
LL Says:
16 juli 2009 at 10:28.
Was het lijden zo bedoeld?
Piet Says:
16 juli 2009 at 18:28.
‘Maar er is geen doel. Alles ontwikkelt zich volgens de wetten van de natuur en tegelijk is alles toeval.’ kan je ook uitleggen als ‘God heeft alle natuurwetten bedacht en zag dat het goed was. Niks meer aan doen.’ Riekt gevaarlijk naar ID en hoewel ik daar geen voorstander van ben, vind ik het nog steeds het beste combinatie van geloof en wetenschap die er bedacht is. Misschien dat ID’ers het licht wel gezien hebben?
Overigens benieuwd naar de Trouw lezers reacties op je stukje.
Piet Says:
16 juli 2009 at 18:30.
En waarom staart iedereen zich blind op dat toeval? Natuurlijke selectie is geen toeval. Begrijp dat nou eens.
AJ Says:
16 juli 2009 at 19:14.
Natuurlijke selctie zelf is een gericht proces, maar gericht op het optimaal aangepast zijn aan willekeurige omstandigheden en is als zodanig wel een toevalsproces te noemen (zij het dan 2e orde)
Piet Says:
17 juli 2009 at 19:36.
Ik kan je vertellen dat verandering in gennucleotiden niet perse toeval hoeft te zijn. Sterker nog, in sommige gevallen is het een overlevingsstrategie.
Of omstandigheden willekeurig zijn, hangt af van je definitie van willekeurig. Er is behoorlijk wat samenhang tussen het klimaat op de ene kant van de aardbol en die van de andere kant.
Sowieso een beetje preken voor eigen parochie hierzo.
Ramirezi Says:
12 augustus 2009 at 12:05.
In dit geval zou ik het geen ‘preken’ noemen, maar wel een prima stukje…
tomhom Says:
14 augustus 2009 at 22:35.
Tja, toeval. Als ik een 6 nodig heb om te winnen bij het ganzenbordspel is het zuiver toeval als ik die gooi, maar dat ik win is vervolgens helemaal geen toeval.
