1 september 2008

Rokers doen niet aan ‘wat als’

Geplaatst door iknik in: ethologie; neurobiologie

Iedere roker die wel eens heeft geprobeerd te stoppen, weet hoe moeilijk het is om de afweging te maken tussen de directe beloning van een nicotineshot en de langetermijn-beloning van het niet al piepend, hijgend en bloed ophoestend in een ziekenhuis sterven aan longkanker of COPD. Net als een orgasme zorgt nicotine voor een verhoogde concentratie dopamine in je hersenen. Dopamine geeft je instantaan, at the spot, een aangenaam gevoel. Niet ‘nep’, niet ‘chemisch’ (goed, wel chemisch, maar er gebeuren geen niet-chemische dingen in een mensenlijf), wel oprecht fijn. Niet sterven aan longkanker is net zoiets als niet onder een vrachtwagen komen: het duurt de rest van je leven en je merkt er niks van. Voor een stoppende roker is de wereld als een plaats waar bloedmooie, lenige mannen en vrouwen voorbijgangers voortdurend aanbieden ze voor een paar euro de wip van hun leven te bezorgen, met als enige nadeel dat ze het niet veilig doen en zich nooit ergens op laten testen.

Niet iedereen is even gevoelig voor nicotine. Sommige mensen hebben er zo weinig last van dat ze eigenlijk onmogelijk verslaafd kunnen raken, terwijl de hersenen van anderen al vanaf de geboorte op die eerste sigaret zitten te wachten. En als de hersenen van rokers en niet-rokers verschillen, dan doet hun gedrag dat waarschijnlijk ook. Neurobioloog Read Montague van het Baylor College of Medicine in Houston liet een aantal rokers en niet-rokers meedoen aan een beursspel. Ze kregen honderd dollar om op een fictieve markt mee te beleggen. Om ervoor te zorgen dat ze serieus zouden deelnemen aan het experiment, werd hun speelgeld aan het einde van het experiment omgezet in echt geld dat ze mee naar huis mochten nemen.

De eerste conclusie van het experiment is dat rokers en niet-rokers evengoed zijn in beleggen. En nicotinegebrek bij rokers verandert daar weinig aan. Blijkbaar is geld een sterkere drijfveer dan tabak. Maar Montague ontdekte nog iets anders. Hij probeerde erachter te komen of hij het beleggingsgedrag van mensen kon voorspellen. Bij de niet-rokers lukte dat aardig: als ze winst maken, maar veel minder dan ze hadden kunnen maken, dan verhogen ze de volgende beurt hun inzet. Ze laten zich sterk leiden tussen het verschil tussen de feitelijke situatie en de situatie zoals die in het optimale geval geweest zou zijn. Rokers daarentegen trekken zich daar letterlijk helemaal niets van aan. Die kijken enkel naar wat ze hadden en wat ze hebben, niet naar wat ze hadden kunnen hebben. Een ander opvallend verschil is dat niet-rokers voorzichtig worden als ze zojuist een enorme klapper hebben gemaakt. Hun inzet gaat de beurten daarna omlaag. Bij rokers is ook dat verband volkomen afwezig.

Op de fMRI-scans zag Montague nog iets leuks: net als niet-rokers inventariseren rokers de situatie zoals hij had kunnen zijn. Maar ergens tussen dat neurale proces en het daadwerkelijk bepalen van uit te voeren gedrag, wordt die afweging in de prullenbak geflikkerd. Rokers weten best hoe de situatie had kunnen zijn, ze doen er alleen niets mee. De vraag is nu of dit een oorzaak of een gevolg is. Zijn mensen die alleen kijken naar wat ze hebben sneller geneigd om te gaan roken, of zorgt roken ervoor dat je voortaan de dag plukt? Overigens is dat waarschijnlijk wel de strategie om het meeste uit je leven te halen, als je toch van plan bent om vanaf je veertigste de lange weg naar de rokersdood in te slaan.

[1] Artikel in Nature Neuroscience 11(4): 514-520 (pdf)

Advertentie

20 reacties

Plaats een reactie (login/registreer)

Name

Mail (will not be published)

Website